|
A |
ABRAZJA |
Wyłyżeczkowanie, wyskrobanie, skrobanka;
1) abrazja jamy macicy - tępe lub ostre wyłyżeczkowanie błony śluzowej macicy w celu uzyskania wyskrobin; jeden z częściej wykonywanych zabiegów ginekologicznych, łączący się w zależności od wskazań, z rozszerzeniem kanału szyjki macicy. Polega na usunięciu specjalną łyżką rozwijających się w macicy tkanek. Zabieg wykonuje się w celach leczniczych (np. po porodzie, w anomaliach rozwoju ciąży, a także w przypadku podejrzenia nowotworu) jako operację ratującą życie, w celach diagnostycznych oraz w celu przerwania ciąży;
2) abrazja lecznicza - np. wyłyżeczkowanie jamy macicy po poronieniu;
3) abrazja próbna - wykonywana w celach diagnostycznych; polegająca na pobraniu całej błony śluzowej jamy macicy lub jej części jako abrazja rysowa uzyskany materiał bada się histologicznie lub bakteriologicznie;
4) abrazja rysowa - Unijne łyżeczkowanie tylnej lub przedniej ściany macicy w celu uzyskania fragmentu błony śluzowej do diagnostyki. Abrazja jamy macicy jest podstawowym zabiegiem przy przerywaniu ciąży (—> poronienie, poronienie indukowane).
| ABRAZJA SZKLIWA |
niedorozwój lub utrata szkliwa koron zębowych powstała w wyniku urazu zęba lub zaburzeń w jego rozwoju.
| ABSORBCJI WIDMO |
Miara ilości światła o określonej długości fali, które ulega pochłonięciu, gdy światło przechodzi przez jakąś substancję. Widmo absorpcji jest charakterystyczne dla każdego związku chemicznego.
| ABSORPCJA |
| Achłanianie; pobieranie substancji, np. przez takie tkanki jak skóra, błona śluzowa czy nabłonek przewodu pokarmowe. | ABSTYNENCJA |
| Świadome powstrzymywanie się od uzależniających środków (m.in. alkoholu, narkotyków, używek) oraz zachowań, poprawiających samopoczucie, pobudzających oszałamiających, zmieniających stan świadomości, redukujących stan napięcia czy dyskomfortu, a także blokujących odczuwanie bólu. Odnosić się może również do innego rodzaju uzależnień (m.in. typu socjalnego, w których czynnikiem uzależniającym jest stała obecność innych osób) lub zachowań o charakterze kompulsywnym, a także procedur (m.in.: uzależniających technik oddechowych, stanów transowych, głębokich stanów relaksu, medytacji itp.). | ABSYNT |
| (z fr. absinthe - piołun); Gorzki, mocny (pow. 60%) likier o zielonej barwie, uzyskiwany przez macerację piołunu i innych ziół (głównie anyżu, kopru włoskiego i hyzopu) oraz późniejszą destylację i barwienie otrzymanego destylatu. Absynt zawiera tujon, który w większych dawkach ma właściwości odurzające (działa halucynogennie), w mniejszych działa tylko uspakajająco i relaksująco; wywołuje uzależnienie fizyczne. Ze względu na plagę nałogowego picia absyntu pod koniec XIX i na początku XXw., większość krajów europejskich i USA zabroniły jego sprzedaży i produkcji po I wojnie światowej. Aktualnie w większości krajów Unii Europejskiej absynt jest legalny (pod warunkiem, że stężenie tujo-nu nie przekracza 10 mg/l), w USA absynt jest zakazany. Dawniej absynt stosowany był w zaburzeniach trawienia. | ABULIA |
| Chorobliwe osłabienie lub brak woli, niemożność podjęcia decyzji, wywołujące spadek energii życiowej oraz zmniejszenie potrzeb i zainteresowań. Może być objawem przemijającym lub długotrwałym występującym w przebiegu psychoz i psychonerwic. | ACETON |
Dwumetyloketon. Związek chemiczny, najprostszy przedstawiciel grupy ketonów.
Aceton jest bezbarwną łatwopalna cieczą o charakterystycznym zapachu jabłek i dobrym rozpuszczalnikiem tłuszczów, żywic, lakierów. Bez ograniczeń miesza się z wodą i innymi rozpuszczalnikami, ma powszechne zastosowanie w produkcji farb, lakierów i niektórych tworzyw sztucznych. Otrzymywany jest syntetycznie z octanu wapniowego w procesach fermentacji węglowodanów, w metabolizmie natomiast powstaje jako produkt rozpadu kwasu acetooctowego. Pewne ilości acetonu wykryć można we krwi, w moczu oraz w powietrzu wydychanym przez chorych na cukrzycę. Zawartość acetonu wzrasta w czasie poszczenia, a także głodzenia w zaburzeniach metabolizmu węglowodanów. Wdychane pary acetonu wywołują podrażnienie błon oskrzeli, zwolnienie czynności serca i czynności oddechowej, powodują też obniżenie temperatury ciała. Działa na ośrodkowy układ nerwowy podobnie jak narkotyki.
|
C |
CUKRZYCA |
Cukrzyca grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynikającą z defektu produkcji lub działania insuliny wydzielanej przez komórki beta trzustki[2]. Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów, szczególnie oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.
Najczęstsze postacie cukrzycy wynikają ze zmniejszonej wrażliwości tkanek na insulinę (insulinooporność) wymagającej nadmiernej ilości przekraczającej zdolność wydzielania w cukrzycy typu 2, z upośledzenia/zaprzestania wydzielania związanego z uszkodzeniem/zniszczeniem komórek beta w wyspach trzustki skutkujących niedoborem insuliny w cukrzycy typu 1, bądź ze zmian hormonalnych związanych z okresem ciąży w cukrzycy ciężarnych. Typy 1 i 2 są wielogenowe, tzn. są rezultatem mutacji w wielu genach, w odróżnieniu od monogenowych, np. typu MODY.
Zasadą współczesnej terapii cukrzycy jest leczenie wszystkich zaburzeń towarzyszących chorobie, a nie tylko kontrola gospodarki węglowodanowej. Dążenie do normalizacji masy ciała, zwiększenie aktywności fizycznej, właściwa dieta, leczenie częstych w cukrzycy zaburzeń lipidowych, nadciśnienia tętniczego i innych chorób układu krążenia oraz utrzymywanie glikemii w przedziale wartości możliwie najbardziej zbliżonym do niecukrzycowych (normoglikemii) zmniejsza ryzyko rozwoju powikłań choroby. |
M |
MARSKOŚĆ |
Anatomopatologiczne pojęcie obrazujące zmiany w tkankach lub narządach, będące wynikiem procesu chorobowego. Zmiany te polegają na zaniku komórek miąższowych i rozroście tkanki łącznej ulegającej bliznowaceniu. Doprowadza do trwałego uszkodzenia narządu. Dawniej używana w stosunku do płuc i nerek, obecnie jedynie w stosunku do wątroby i sromu.
Marskość sromu (krocza kobiecego)jest stanem zaniku elementów strukturalnych sromu. Jego powierzchnia jest lśniąca, napięta z licznymi ubytkami naskórka. Zazwyczaj łączy się z procesem zapalnym.
Marskość wątroby to zaburzenie prawidłowej struktury narządu przez powstawanie guzków regeneracyjnych otoczonych tkanką włóknistą. Tkanka taka zastępuje zniszczoną procesem chorobowym tkankę prawidłową, a rozrastając się wypiera pozostałe fragmenty zdrowego miąższu. Choroba ma charakter postępujący. Zmiany dotyczą całego narządu, a włóknienie jest nieodwracalne. Jest częstą przyczyną zgonów, głównie wśród alkoholików. Prowadzą do niej także zapalenia wątroby, zarówno wirusowe, jak i w przebiegu zatruć, niedrożność dróg żółciowych (M. żółciowa), zaburzenia odpływu krwi żylnej (zespół Budda-Chiariego) i niedożywienie.
Marskość jest więc ostatecznym etapem wielu form przewlekłego uszkodzenia wątroby. Uszkodzenie miąższu prowadzi do regeneracji z włóknieniem (naturalny proces naprawy uszkodzeń) oraz tworzenia w nowo powstałej tkance naczyń, jednak są one nieprawidłowe, co prowadzi do nadciśnienia w układzie żylnym wątroby i przewodu pokarmowego (nadciśnienie wrotne). Pogorszeniu ulegają także warunku odpływu żółci. U wielu pacjentów z Marskością wątroby przez długi okres nie występują żadne objawy kliniczne, inni zgłaszają osłabienie, brak apetytu, złe samopoczucie i postępującą utratę wagi. Pojawienie się i nasilenie dolegliwości zależne jest od stopnia wydolności czynnościowej wątroby oraz wysokości nadciśnienia wrotnego. W przypadku upośledzenia odpływu żółci pojawia się żółtaczka, świąd skóry oraz kępki żółte. Niedożywienie jest wtórne do utraty apetytu i upośledzenia wchłaniania z przewodu pokarmowego. Wątroba jest twarda, a jej choroba prowadzi do powstania niespecyficznych zmian w skórze i tkanki podskórnej: rumień dłoni, pajączki naczyniowe, przykurcz Dupuytrena, ginekomastia, obrzęk ślinianki przyusznej, łysienie. Pojawiają się zaniki mięśniowe i jąder. Nadciśnienie wrotne prowadzi do powstawania żylaków w obrębie ścian przewodu pokarmowego i ściany brzucha (wokół pępka głowa meduzy) oraz gromadzenia się płynu w jamie otrzewnowej (wodobrzusze). W badaniach dodatkowych obok objawów różnie nasilonej niewydolności wątroby z żółtaczką i zaburzeniami układu krzepnięcia, charakterystyczne zmiany widoczne są w USC, scyntygrafii i tomografii komputerowej. Leczenie jest objawowe i polega na kontroli choroby podstawowej, odpowiedniej diecie z uzupełnianiem witamin oraz leczeniu pojawiających się powikłań (np. endoskopowa obliteracja żylaków przełyku, operacyjne wykonywanie połączeń naczyniowych obniżających ciśnienie w krążeniu wrotnym, usuwanie nadmiaru płynu z jamy brzusznej). Zgon następuje na skutek powikłań, spośród których najcięższymi są krwawienie z żylaków przełyku i encefalopatia. Dekompensacja metaboliczna z powodu wypadnięcia czynność zniszczonej wątroby prowadzi do pogłębiającego się osłabienia, zaburzeń świadomości, dezorientacji, podniecenia, bezsenności, drgawek, wreszcie senności prowadzącej do śpiączki wątrobowej. Śmiertelność sięga 95%. W marskiej wątrobie może rozwinąć się rak.
Marskość żołędzi i napletka jest następstwem przewlekłego stanu zapalnego i charakteryzuje się ograniczonym twardnieniem i zblednięciem w okolicy ujścia cewki moczowej i może powodować jego zwężenie. Stosuje się miejscowo leki przeciwbakteryjne i przeciwzapalne, a niekiedy konieczne jest operacyjne poszerzenie ujścia zewnętrznego cewki moczowej.
Marskość Laenneca - marskość wątroby polegająca na zastępowaniu prawidłowo zbudowanej tkanki wątroby przez drobne guzki zawierające komórki wątrobowe, ale oddzielone od siebie przez pasma przerośniętej tkanki łącznej. Najczęstszą przyczyną rozwoju jest przewlekłe nadużywanie alkoholu.
|
|
|
